Voor adhd-medicatie is een aantal mogelijkheden (in die volgorde): methylfenidaat, dexamfetamine, atomoxetine. Soms wordt nortriptyline gebruikt.

 

Methylfenidaat zit in diverse merken: Ritalin®, Medikinet®,Concerta®, Equasym®

Werking: Methylfenidaat werkt goed op alle symptomen van ADHD bij zo’n 70% van de mensen die het gebruiken. Kinderpsychiaters beschouwen het als een veilig middel en is het de behandeling van eerste keuze. Bedenk daarbij wel dat adhd een classificatie is waar vaak het woord diagnose wordt gebruikt. Methylfenidaat is alleen nodig als de symptomen dermate heftig zijn dat andere oplossingen onvoldoende werken. Die oplossingen liggen vooral in het domein van practische maatregelen (plaats in de klas, maatregelen tegen afleidbaarheid, korte afzonderlijke opdrachten geven, begrip, structuur, e.d.).
De laatste stand van zaken over adhd-behandeling staat hier beschreven.
Dosis en werkingsduur: Methylfenidaat werkt snel maar kort, meestal 4-5 uur; dan is de volgende dosis nodig. Je weet al snel na het beginnen met dit medicijn of het werkt, meestal al dezelfde dag. De dosis methylfenidaat is afhankelijk van het lichaamsgewicht en wordt opgebouwd naar de optimale dosis. Een gemiddelde dosis is rond 0,6 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Bij kinderen en adolescenten meestal niet meer dan 40 – 54 mg per dag. Om te beginnen stel ik meestal een proefperiode van enkele weken voor, waarbij ik expres een heel (te) lage dosering voorschrijf om te kijken of het werkt en of het goed verdragen wordt. Bij kinderen wordt de eerste dosis gegeven na het ontbijt en een tweede na het middageten zodat het het grootste deel van de schooldag werkt. Afhankelijk van de balans tussen effect, eventuele bijwerkingen en de werkingsduur wordt per persoon de beste dosis en het juiste doseringsschema vastgesteld. Om inslaapproblemen te voorkomen wordt Methylfenidaat bij kinderen vaak niet meer dan tweemaal daags voorgeschreven, met die laatste dosis tussen de middag, maar een drie maal daags voorschrift gebeurt ook regelmatig en soms ook vier maal daags. Maar dan kan ook een langerwerkend preparaat (Concerta, Equasym of Medikinet) worden voorgeschreven. Vanwege de korte werkingsduur kan Methylfenidaat goed en direct worden gestuurd dat wil zeggen dat er gekozen kan worden het middel niet in de weekenden of in de schoolvakanties te geven, of dat er juist soms een extra dosis wordt verstrekt. Methylfenidaat bestaat ook in een vorm die langer werkt en dan alleen ’s ochtends hoeft te worden geslikt. Dat kan vooral voor pubers die meestal een hekel aan pillen slikken hebben maar ook wanneer rebound een bijwerking is (zie bijwerkingen) een uitkomst zijn. Nadeel is dat de langwerkende middelen vaak niet volledig worden vergoed. Informeer dat bij uw zorgverzekeraar.
Lengtegroei en gewicht worden tijdens de behandeling halfjaarlijks gecontroleerd. Er is geen vaste regel om het middel ook weer te stoppen. Jaarlijks moet dit op zijn minst wel worden overwogen.

Bijwerking: bijwerkingen treden relatief vaak op. De meest voorkomende bijwerkingen van Methylfenidaat zijn: minder eetlust en inslaapproblemen. Wegens de afname van eetlust en de soms optredende misselijkheid of buikpijn wordt Methylfenidaat vlak na het eten gegeven, maar dat hoeft niet per se. Indien er inslaapproblemen ontstaan kan dat komen door het uitwerken van de laatste dosis op het moment dat het kind in slaap moet vallen. Meestal gaat het dan om kinderen die al inslaappproblemen hadden, wat vaak voorkomt bij adhd. Dan kan er voor het inslapen eventueel Melatonine (zie daar) worden bijgegeven. Bij de uitwerking van Methylfenidaat kan er zogenaamde ‘rebound’ ontstaan: dat wil zeggen dat de ADHD-symptomen tijdelijk juist verergeren: dat is dus eigenlijk geen bijwerking maar een uitwerkingseffect. Het voorschrijven van een wat latere dosering -rond 16.00 uur- kan dit voorkomen. Ook hoofdpijn kan een bijwerking zijn en is net als buikpijn/misselijkheid meestal van tijdelijke aard. Bij de jongste kinderen treedt er soms stemmingsdaling op (huilerig, emotioneel). Bij daarvoor gevoelige kinderen kunnen tics (dat zijn zenuwtrekkingen) merkbaar worden of verergeren. Al deze bijwerkingen verdwijnen wanneer het middel weer gestopt wordt. Nadelige effecten op lange termijn zijn niet bekend. Dit middel wordt al meer dan 50 jaar voorgeschreven. Wanneer het middel niet werkt kunnen andere middelen worden geprobeerd, maar methylfenidaat is eerste keus.
Wanneer geen Methylfenidaat ? Bij te jonge leeftijd of te weinig klachten. Angst kan een contra-indicatie zijn. Tics vormen geen absolute contra-indicatie. Sommige lichamelijke afwijkingen (o.a. epilepsie, hoge bloeddruk, glaucoom) vormen een contra-indicatie.
Methylfenidaat en verslaving: Methylfenidaat werkt in de voorgeschreven dosering niet verslavend, wel als het gespoten of gesnoven wordt. (In de wereld van de verslaafden is methylfenidaat handelswaar.) Bij adhd-ers die methylfenifdaat gebruiken treedt juist minder vaak verslaving aan drugs op dan wanneer ze geen medicijnen gebruiken. Het voorschrijven van Methylfenidaat is aan regels gebonden: methylfenidaat valt onder de Opiumwet. Dat betekent o.a. dat de recepten aan speciale eisen moeten voldoen.
 

Dexamfetamine is vergelijkbaar met methylfenidaat. Dexamfetamine kan werken bij kinderen waar methylfenidaat niet goed werkt.

Problemen met aflevering/vergoeding dexamfetamine-medicijnen.

 

Atomoxetine: De merknaam is Strattera. Dit middel voor ADHD werkt bijna net zo goed als methylfenidaat.

Het werkingsmechanisme is iets anders. Het is geen stimulant. Het wordt ook voorgeschreven wanneer er bij de adhd complexere symptomen aanwezig zijn.
Bijwerkingen komen ook voor, vooral afgenomen eetlust, buikpijn en overgeven. Onlangs is eveneens gewaarschuwd dat er gedachten aan zelfmoord kunnen ontstaan. Dat moet uw arts erbij vertellen, maar gebeurt in het echt nauwelijks. Indien er hartritmeproblemen bij het kind of in de familie zijn moet eerst een ECG (hartfilmpje) gemaakt worden.

Dosering op grond van het gewicht van het kind, te beginnen de eerste week met een lagere dosering. Het wordt één keer daags ’s ochtends gegeven en werkt 24 uur. Het duurt 3-6 weken voordat het middel werkt. Het is van belang de inname niet te vergeten.

Veel zorgverzekeraars vergoeden dit dure middel niet. Dan wordt soms Bupropion overwogen.

 

Clonidine is ook een middel dat soms nog wordt gegeven bij adhd. Dat middel wordt langzaam in- en uitgeslopen en mag niet abrupt worden gestopt wegens effecten op de bloeddruk.

 

Nortriptyline wordt soms gebruikt bij adhd. Het is een middel uit de klasse van de tricyclische antidepressiva. Droge mond, wazig zien, duizeligheid e.a. zijn mogelijke bijwerkingen. Dit middel wordt langzaam in- (en uit) geslopen. Vooraf moet een hartfilmpje (ECG) gemaakt worden.